Patroni

Wiele współczesnych miast opiera swoją promocję na historii i związków z nimi znanych postaci. Ale Gdańsk nie jest zwykłym miastem – wsparty na wielkiej historii, nie tylko czerpie z niej naukę i doświadczenie, ale również wciąż współtworzy ją na nowo. Stąd też pomysł utworzenia nowego oddziału Gdańskiej Galerii Miejskiej – Domu Daniela Chodowieckiego i Güntera Grassa.

Gdyby chodziło o względy czysto reklamowe, można by poprzestać na stworzeniu Gdańskiej Galerii Güntera Grassa, szlaku konnego prowadzącego śladami Daniela Chodowieckiego, czy uczynieniu ich (pośród wielu innych wybitnych postaci) patronami gdańskich tramwajów. Ale twórczość Grassa znaczy dla Gdańska znacznie więcej, podobnie jak i Gdańsk nie był dla Noblisty wyłącznie miejscowością wpisaną do aktu urodzenia. Olbrzymia waga przykładana do ciągłego prowadzenia dialogu, wierności własnym przekonaniom przy jednoczesnej otwartości i ciekawości drugiego człowieka i świata, świadomość własnej tożsamości i ciągłe poszukiwanie odpowiedzi na problemy stawiane przez zmieniającą się rzeczywistość i kreatywność - to cechy charakterystyczne zarówno dla twórczości Grassa, jak i współczesnego Gdańska.

Podobnie rzecz się ma z Chodowieckim, przywoływanym przez Grassa jako ucieleśnienie prawdziwego Europejczyka i człowieka otwartego na świat. Ale może nam wszystkim, zwłaszcza zaś Polakom i Niemcom, pomocny byłby przykład Daniela Chodowieckiego. – pisał - Ów rysownik i miedziorytnik był zarazem Polakiem i Prusakiem. Na jego szkicach luterański pastor stoi obok polskiego flisaka. Będąc wyznawcą wiary ewangelicko-reformowanej skłaniał się ku ideom europejskiego Oświecenia. Był tym, kim według swoich usilnych zapewnień są i Niemcy, i Polacy: był Europejczykiem.

Daniel Mikołaj Chodowiecki, podobnie jak Günter Grass, urodził się 16 października w Gdańsku. Ich narodziny dzieli jednak 201 lat. Grass – pisarz, rysownik, rzeźbiarz – studiował w berlińskiej Akademie der Künste na Wydziale Rzeźby. Chodowiecki – malarz i rysownik – był dyrektorem tej uczelni (wtedy jeszcze noszącej nazwę Königlich-Preußische Akademie der Künste und mechanischen Wissenschaften). Daniel, wywodzący się od strony ojca ze szlachty polskiej spod Gniezna, a od strony matki z francuskich hugenotów, osiadł w Niemczech jako pierwszy z Chodowieckich. Rodzina Grassa ma kaszubsko-niemieckie korzenie. Dzieciństwo spędzone w Gdańsku zaważyło na tożsamości obu tych twórców. W ich dziełach odnajdujemy obraz Gdańska i czasów, w których żyli, choć oczywiście trylogia gdańska Grassa znana jest nieporównanie szerszej publiczności niż opatrzony ponad stu rysunkami Dziennik z podróży do Gdańska w 1773 r. Chodowieckiego. Grass stworzył niezwykłe ilustracje do własnych powieści, ryciny Chodowieckiego zdobiły wydania Cierpień młodego Wertera Goethego, Don Kichota Cervantesa, Kubusia fatalisty Diderota, Kandyda Woltera, elementarza Basedowa.

Kiedy Chodowiecki w 1783 r. reformował Pruską Akademię Sztuki i Nauk Technicznych, nadając jej obecną formę, przypisał jej rolę zgromadzenia twórców, którzy dzieląc się swoimi doświadczeniami, wiedzą i odczuciami, a także ucząc się od siebie nawzajem, starają się zbliżyć do doskonałości.

Podążając za słowami Chodowieckiego i myślą Grassa rozpoczęte zostały przygotowania do utworzenia nowego oddziału Gdańskiej Galerii Miejskiej - Domu Daniela Chodowieckiego i Güntera Grassa - przestrzeni, w której dochodzić będzie do nieustających spotkań ludzi kultury, dzielących się swoimi doświadczeniami i przemyśleniami, uczących się od siebie nawzajem, przekazujących wiedzę dalej i kreujących tę przestrzeń wciąż na nowo.

Będzie to zatem międzynarodowe interdyscyplinarne centrum kultury, w którym prezentacja postaci i dzieł Daniela Chodowieckiego i Güntera Grassa, a także historii samego miejsca stanowi przyczynek do zadawania pytań o tożsamość lokalną, wzajemne oddziaływanie przestrzeni miejskiej i ludzi ją zamieszkujących. Miejsce dialogu pomiędzy tym, co dawne, a tym co współczesne, tym, co gdańskie, polskie, czy europejskie, ale także tym, co lokalne, swojskie i odległe, obce. Miejsce, w którym edukacja artystyczna i kulturowa ma charakter aktywny i odbywa się w oparciu o zderzenie doświadczeń artystów różnych dziedzin i narodowości,

Dom Chodowieckiego i Grassa będzie jednocześnie miejscem artystycznej aktywności i edukacji kulturowej, debat nad rolą i miejscem sztuki, instytucji kultury, artystów i oczywiście mieszkańców w jej współtworzeniu, nad śladami, jakie pozostawiamy, nad formami w jakich się to odbywa, nad wzajemnymi połączeniami – słowa, obrazu i przestrzeni.

Dziedziny sztuki, z którymi związali swoje życie Grass i Chodowiecki oraz tematy przewijające się w ich twórczości staną się kanwą programu instytucji. Szczególne miejsce w działalności Domu Chodowieckiego i Grassa przypadnie działaniom skupionym wokół słowa i obrazu, wzajemnych relacji między nimi, przemian, jakim podlegają wraz ze zmianami następującymi w otaczającym nas świecie. Co oczywiste, temat dotykać będzie zarówno procesu powstawania i funkcjonowania materiałów drukowanych w ich fizycznej formie (projektowanie graficzne, skład, techniki drukarskie), jak i oddziaływania na odbiorcę w sferze idei, kształtowania postaw i tożsamości.

Przede wszystkim będzie to jednak przestrzeń spotkań różnych grup docelowych projektu – naturalne miejsce integracji społecznej, obcowania ze sztuką i edukacji kulturalnej mieszkańców, arena twórczych działań artystów odbywających tu rezydencje i zapraszanych przez nich do współpracy artystów gdańskich, a jednocześnie nowe miejsce na mapie turystycznej Gdańska. Dzięki takiemu połączeniu Dom Chodowieckiego i Grassa z jednej strony będzie atrakcyjną przestrzenią, w której artyści mogą realizować projekty w pełni wykorzystując swój potencjał, a widzowie, uczestnicy otrzymują pełne spektrum obrazu, z drugiej, miejscem, w którym wszyscy wzajemnie się inspirują, dzielą doświadczeniami, współtworzą, rozwijają, dotykając zarówno tematów lokalnych, jak i uniwersalnych.

W Domu Chodowieckiego i Grassa prezentowana będzie w ramach wystaw stałych twórczość obu gdańszczan, realizowane będą zajęcia z zakresu edukacji artystycznej w formie warsztatów oraz wykładów i konferencji, a także wdrożony zostanie program rezydencyjny dla twórców.